• Michel François eindelijk in het SMAK

    Het Museum voor Hedendaagse Kunst (SMAK) in Gent presenteert tot 10 januari een overzichtstentoonstelling uit het oeuvre van Michel François. Een kunstenaar die, zo lijkt het, wat onopgemerkt doorheen het kunstlandschap reist. Opdrachten voor koningshuizen zijn hem vreemd, idem grootsprakerige oneliners, geen gestampte reclame maar doelbewuste keuzes maken van hem de kunstenaar die hij is: redelijk maatschappijgericht en niet te kaderen in de (kunst)markt. Het SMAK, en volgend jaar het I.A.C. in Villeurbanne, hebben er goed aangedaan de kunstenaar met een overzichtstentoonstelling uit zijn stelling te halen. Niet dat François een onbekende grijze muis is, zijn deelnames aan de Biënnale van Venetië (1999) en Documenta  9 in Kassel (1992) bewijzen het tegendeel, maar zijn integere handelswijze om in de openbaarheid te treden maakt deel uit van zijn levenshouding als mens en kunstenaar.

    235

    Bovendien: zelfs al zou Michel François werken verkopen aan verzamelaars en musea – wat zeker het geval is -, zijn oeuvre is er eigenlijk niet op afgestemd. Het is immers nooit afgewerkt maar steeds evoluerend, altijd onderweg en zich aanpassend aan de dagelijkse werkelijkheid. De geleidelijke weg die M. François tot op heden heeft afgelegd is zondermeer indrukwekkend, boeiend en vernieuwend. Een oeuvre dat gelezen kan worden in de tijdsgeest waarvan het deel uitmaakt. Zijn kunst is niet afzijdig gegeven de maatschappelijke realiteit en dat maakt het zo onwaarschijnlijk interessant en geestelijk vernieuwend. François heeft zo van die ideeën die een aanvulling zijn van de maatschappelijke evoluties die zich in de wereld rondom hem (Autoportrait contre nature, 2001)voltrekken of ze zijn gebald in een synthese die raak het doel treft (zie grote zaal). Zijn installaties zijn nauwelijks te benoemen met het klassieke jargon van de premiejagende kunstcriticus. Ze lijken mij een aaneenschakeling van fragmenten die hem in zijn maatschappelijk nest zijn bijgebleven en via zijn artistiek onderzoek een blijvende vorm hebben gekregen. De opeenstapeling van deze feiten maakt van de tentoonstelling een soort park waar je stuit op impasses, maar waar ook de mogelijkheden worden aangereikt om uit te breken. Dat M. François de architectuur van de vorige tentoonstelling (Dara Birnbaum) recycleert in zijn oeuvre heeft met deze thema te maken. De verbeelding mag spreken maar hergebruik van materialen in functie van milieuactivisme en het doorbreken van economische wetmatigheden is een thema dat M. François aansnijd en ook voor kunstenaars en musea van toepassing is. Je vindt het gebrek aan doortastendheid overal in de maatschappij terug. Voor sommigen is de gelatenheid voor anderen een troosteloos gebrek aan aanpakken. Van op je luie kont kijken naar wat gebeuren zal is een typerend maatschappelijk product geworden.

    Het indrukwekkende feitenmateriaal dat M. François in het SMAK opwerpt toont aan hoezeer de kunstenaar als een gids de mensen kan leiden. En eigenlijk is dat ook zijn taak. Waar de mensheid faalt, is de kunstenaar aanwezig om het glas (ijs) te breken. Zodoende maakte hij ook een gids voor de bezoekers van ‘Plans d’évasion’. Het is een oriëntatienota ontstaan in het atelier van de kunstenaar. De plattegrond legt uit waar u zich bevindt in de tentoonstelling, maar tegelijk is het plan ook een signaal om terug orde te scheppen in de chaos die de maatschappij vandaag is geworden en zal zijn als we niet ingrijpen. Het gedachtegoed van de filosoof Plato die de maatschappij wou ordenen is ver verleden tijd op zowel urbanistisch, ecologisch vlak maar in de politiek. De splinterdelen waaruit de maatschappij vandaag is samengesteld spelen zeker mee in de benadering door François van diezelfde maatschappij.

    cactus-grav

    ‘Walk through a line of neon lihgts’ zijn 400 neonbuizen die als een bed op de grond liggen en als een vluchtweg in het midden doorlopen zijn. Het werk simuleert het grillige parcours van de Sans Papiers. In ‘Pièce à conviction’ reconstrueert hij het schoeisel dat bootvluchtelingen dragen in de hoop dat hun voetafdrukken niet worden opgemerkt als ze stranden in de nieuwe wereld? François haalde het voorbeeld uit een foto die werd afgedrukt in ‘Le Monde’!

    In een van de centrale zalen verenigt Michel François een aantal van deze maatschappelijke elementen tot één geheel. Op de grond ligt een plattegrond van een gevangeniscel, kijkend naar de hemel ziet de bewoner van de cel een grote hoeveelheid aan draden opgehangen paardenbloemen, aan de straatzijde verbrijzelde ruiten die als een puzzel in elkaar haken en uitgeven op de wijde wereld, een kalken muur met in gotische letters uitgekapt ‘Pas Tomber’ en een blijvend kunstwerk uit de collectie van het SMAK: ‘Ich’ van Bernd Lohaus. Veel van deze opmerkelijke installaties vormen ‘het proces’ in het oeuvre van deze kunstenaar. Sommige zijn gebald en uitgesproken, andere vragen doortastend kijken. Het in vraag stellen van het werk als mede van uw eigen observatie is een noodzakelijk gegeven dat niet weg te banen is uit het oeuvre.

    Als sinds jaren geeft Michel François ook kunst weg. Veel van de situaties die hij oppikt legt hij vast in foto’s die dan op groot afficheformaat worden gereproduceerd en ‘gratis’ ter beschikking zijn. Bekend is ondermeer zijn foto van gesigneerde (door Sans Papiers?) reuzencactussen die hij terugvond in een tropisch woud (afb).Voor de bezoeker van het SMAK is de glasschervenpuzzel beschikbaar. Het is een mooi gebaar dat aantoont dat de kunstenaar Michel François geen exclusieve uitoefent voor verzamelaars, maar gewoon iedereen er wil van overtuigen dat kunst een maatschappelijk fenomeen is, wat met deze tentoonstelling ook is gebeurt.

     

    Roger D’Hondt

    Foto's SMAK