• Chris Burden in het Middelheimpark

     

    De Amerikaan Chris Burden (Boston, 1946) behoorde in de jaren ’70 tot de absolute top van de avant-garde kunstszene. Zijn werk was puur en zuiver, ontdaan van elke commerciële intentie. In een van zijn performances ‘Shoot’ (foto) liet hij zich in 1971 door een vriend met een long rifle door de arm schieten.  De actie, onderdeel van een tentoonstelling in een galerie, was een politiek statement van de kunstenaar die reageerde tegen de oorlog in Vietnam en de openbare wapendracht in de Verenigde Staten. De feiten zelf ontlokten een schandaalsfeer rond de kunstenaar die gedreven de ene uitdaging na de andere bleef aangaan. Meerdere van de performances hadden een fluxus gerichte inslag. Zo ging hij in Los Angeles midden op een drukke boulevard liggen bedekt met een zeildoek en 2 flikkerlichten die de bstuurders van de voorbijrijdende auto’s moesten waarschuwen voor het 'obstakel' op de weg. De politie arresteerde Burden net voor de batterijen van de flikkerlichten er de brui aan gaven.

    images

    In 1974 kocht hij bij verschillende Tv-zenders zendtijd voor een reclamespot. Op het Tv-scherm verschenen achtereenvolgens de namen van een rits historische kunstenaars zoals Da Vinci, Michelangelo, Van Gogh, Picasso en op het einde van de reeks Chris Burden zelf. Het typeert Burden helemaal als complexloze kunstenaar.

    Deze tot de verbeelding sprekende acties zijn in het oeuvre van Burden gebleven tot op vandaag en dat maakt van deze kunstenaar een eeuwige avant-gardist. Dat het Middelheim uitpakt met een overzicht uit het oeuvre van performance artiest Chris Burden is al even ongewoon maar blijkt toch wel doeltreffend.

    In het “openluchtmuseum voor beeldhouwkunst” zijn, onder andere,  is een selectie films te zien met de vroege performances van Burden. Maar de films, in de paviljoenen en het kasteel Middelheim, laten een bewogen indruk na omdat ze registreren en gemaakt zijn als document voor later. De performances zijn uitgedoofd en het enige nalatenschap lijken wel de films die inmiddels geschiedenis zijn geworden. Kunstenaarsfilms avant-la-lettre. Natuurlijk was Burden geen uitzondering in het registeren van de performances maar in tegenstelling tot bijvoorbeeld Vito Acconci, onlangs in Argos Brussel te zien, vrees ik dat er bij Burden niet veel meer overblijft dan het beeld in film en op foto. De performances worden als een soort van sculpturale statement opgevoerd. Dit is enkel mogelijk als je de verbeelding laat werken met als achtergrond het openluchtmuseum.

    Anders is het gesteld met Beam Drop Antwerpen. Op 30 mei waren wij met enkele duizenden nieuwsgierigen (en een cateringbedrijf)getuige van een unieke installatie. Ze bestond er in dat van op een hoogte, van ca. 45 m,  honderd stalen balken loodrecht in een bad gevuld met beton werden gedropt. De balken, omhoog gehesen door een kraan, bleven bij het plonsen in het bad rechtop staan of namen een schuine (scheve) houding aan. Daardoor ontstaat er een stalen bos van balken die elkaar kruisen in de verschillende richtingen. De idee van Beam Drop dateert van 1984. Het kunstwerk werd toen ingeplant in het Art Park Lewiston in New York zonder publiek en gold dus eerder als sculptuur zonder ‘openbare’ ontstaansgeschiedenis. In 2008 realiseerde hij de sculptuur voor een beeldenpark in Brazilië.  Antwerpen kreeg de primeur van een live realisatie waardoor het werk een ontstaansgeschiedenis verwerft en dus een heel ander draagvlak heeft.

    Het werk verwijst duidelijk naar de conceptuele kunstenaar in Chris Burden en laat ons zien hoe de idéékunst meermaals kan worden gerealiseerd. Vermits de uitkomst niet te is voorspellen is krijg je altijd een andere sculptuur. Dit maakt dat de realisatie van Beam Drop Antwerpen uniek is, maar het is wel spijtig dat het niet is geplaatst in het historische beeldenpark. De weide waar het nu staat is een wat onwezenlijke zone, het kunstwerk vindt er niet het raakvlak waaruit de breuk met het verleden moet blijken. Dit is niet enkel voor wat betreft de kunstgeschiedenis maar ook voor wat het parkconcept betreft. Burden wordt immers 25 jaar na de feiten opgevoerd en had er dus al eerder zijn plaats kunnen krijgen! Een wandeling door het park toont de hiaten aan.

    Een derde aspect in de tentoonstelling zijn de ‘meccano sculpturen’ van Burden die opgesteld staan in het Braempaviljoen. Hij bouwt al jaren bekende gebouwen en bruggen na met meccano elementen. De sculpturen lijken door hun kleinschaligheid gerealiseerd door een amateur bouwer. Maar niets is minder waar. Ook hier verwijst Burden naar de kracht van de mens in het concept van de architectuur. Een gebouw, een brug zijn geconstrueerd om een rol te vervullen in de maatschappij, maar ze blikken tegelijk kracht een schoonheid uit te stralen. Als je bruggen in het paviljoen bekijkt zie hoe minutieus Burden de bruggen heeft nagebouwd en hij geeft daarmee ook aan dat de ontwerper op dezelfde wijze tot zijn constructie is gekomen. Met andere woorden, gebouwen en bruggen vindt men als vanzelfsprekend maar het is niet zo. Dat is wat Burden wil blootleggen. Zoals het ook niet vanzelfsprekend is om zich door de arm te laten schieten met als doel de aandacht te vestigen op wapendracht.

    Het werk van Chris Burden is dus duidelijk maatschappijgebonden. Het staat niet los van het alledaagse leven, integendeel het heeft er alles mee te maken.

     

    Roger D’Hondt

     

    Een catalogus is beschikbaar vanaf eind juni

    www.middelheim.be